Bên trong các ngôi làng của Lào, nơi người dân xây dựng nhà cửa, ca nô và các công cụ từ bom chưa nổ còn sót lại trong chiến tranh Việt Nam

Một cậu bé đứng trước ngôi nhà được xây dựng trên bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, ở làng Ban Napia, tỉnh Xiengkhouang, Lào

Nhiều thập kỷ sau khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, có khoảng 80 triệu quả bom chưa nổ còn sót lại ở Lào. Bất chấp nguy hiểm mà chúng gây ra, một số dân làng sử dụng bom để xây dựng nhà cửa của họ.

Một người phụ nữ tạo dáng bên lối vào ngôi nhà của mình bên cạnh những quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, ở làng Ban Napia, tỉnh Xieng Khouang, Lào

Một người phụ nữ tạo dáng bên lối vào ngôi nhà của mình bên cạnh những quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, tại ngôi làng Ban Napia, tỉnh Xiengkhouang, Lào. Chúng được sử dụng để giữ cổng vào nhà của cô ấy. Jorge Silva / REUTERS

Lào là quốc gia bị ném bom nặng nề nhất tính theo đầu người trong lịch sử .

Theo Cơ quan Quy định Quốc gia (NRA) , các máy bay chiến đấu của Mỹ đã thả hơn 270 triệu quả bom xuống Lào trong Chiến tranh Việt Nam .

Sarah Goring, nhà tài trợ và quản lý thông tin công cộng tại Mines Advisory Group (MAG) , nói với Insider : “Trung bình, con số đó tương đương với một phi vụ ném bom cứ sau 8 phút, 24 giờ một ngày, trong 9 năm . MAG là một tổ chức phi lợi nhuận làm nhiệm vụ rà phá bom mìn chưa nổ (UXO) khỏi các vùng đất bị ảnh hưởng.

Có tới 30% số bom này không thể phát nổ khi va chạm và chúng vẫn là mối đe dọa chết người đối với các cộng đồng địa phương. Theo số liệu của NRA , kể từ năm 1964, hơn 50.000 người đã thiệt mạng hoặc bị thương do bom mìn ở Lào .

Ở nhiều ngôi làng, những quả bom và các di tích thời chiến khác đã trở thành một yếu tố chính của cảnh quan và cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, thùng nhiên liệu máy bay đã tìm thấy sự sống thứ hai là ca nô.

Một cậu bé nhảy khỏi ca nô làm từ thùng nhiên liệu do máy bay ném bom Mỹ thả xuống trong Chiến tranh Việt Nam

Một cậu bé nhảy ra khỏi chiếc ca nô làm từ thùng nhiên liệu do máy bay ném bom Mỹ thả xuống trong Chiến tranh Việt Nam. Hoa Kỳ đã ném bom nặng nề vào khu vực này trong chiến tranh, để lại UXO (vật liệu chưa nổ) mà người dân địa phương đã đưa vào cuộc sống hàng ngày của họ. Jerry Redfern / LightRocket qua Getty Images

Các phi vụ ném bom là một phần trong nỗ lực của Quân đội Hoa Kỳ nhằm phá hủy các đường tiếp tế của đối phương dọc theo đường mòn Hồ Chí Minh.

Nếu các phi công chiến đấu không thể hoàn thành nhiệm vụ ban đầu do thời tiết xấu, họ cũng sử dụng Lào làm bãi tập kết bom trước khi trở về căn cứ.

Dân làng đã tìm cách tái sử dụng những quả bom thành các chức năng khác nhau tùy thuộc vào kích thước của chúng. Vỏ của những quả bom nhỏ hơn, như hình dưới đây, đôi khi gấp đôi như những chiếc đồn điền.

Một quả bom do máy bay không quân Mỹ ném xuống trong chiến tranh Việt Nam được sử dụng để trồng cây ở làng Ban Napia, tỉnh Xiêng Khoảng, Lào

Một quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam được sử dụng để trồng cây ở làng Ban Napia, tỉnh Xiêng Khoảng, Lào. Jorge Silva / REUTERS

Người dân trong làng cũng sử dụng bom chưa nổ làm sắt vụn.

Goring cho biết: “Ý tưởng là bán chúng để lấy sắt vụn vì giá phế liệu rất cao. “Và một lần nữa, nếu bạn không có thu nhập, mọi người đã chấp nhận rủi ro.”

Khi giá kim loại phế liệu giảm đáng kể vào năm 2008, MAG đã chứng kiến ​​sự giảm đáng kể của các vụ tai nạn, cô ấy nói thêm.

Ở Ban Napia, một ngôi làng thuộc tỉnh Xiengkhouang của Lào, một số dân làng bán dao kéo làm từ kim loại từ bom chưa nổ.

Một người đàn ông làm ra những chiếc thìa bằng cách làm tan những quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, tại làng Ban Napia, tỉnh Xiêng Khoảng, Lào

Một người đàn ông làm ra những chiếc thìa bằng cách nung chảy bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, tại làng Ban Napia thuộc tỉnh Xiengkhouang, Lào. Jorge Silva / REUTERS

“Các vật liệu nổ chỉ là một nguồn tài nguyên khác. Chúng ở khắp mọi nơi, vì vậy chúng tôi quyết định tận dụng tối đa những gì chúng tôi có”, La lok, một thợ làm thìa từ làng Ban Napia, nói với The Guardian .

Bom, đạn chùm – những loại bom con nhỏ được bọc trong một lớp vỏ lớn hơn – là loại bom phổ biến nhất được sử dụng ở Lào, Goring nói với Insider. Chúng được thiết kế để phát nổ khi va chạm, nhưng không phải tất cả chúng đều như vậy.

Một người đàn ông đi ngang qua một ngôi nhà đứng trên những quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, ở làng Ban Napia, tỉnh Xiêng Khoảng, Lào

Một người đàn ông đi ngang qua ngôi nhà đứng trên những quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, ở làng Ban Napia, tỉnh Xiengkhouang, Lào. Jorge Silva / REUTERS

Ngoài hư hỏng máy móc và con người, thời tiết đóng một vai trò trong việc giữ cho một số quả bom không phát nổ. Trong mùa mưa khi mặt đất ẩm ướt, một số quả bom có ​​thể không nổ do hạ cánh nhẹ hơn.

Một phần của sự nguy hiểm bắt nguồn từ thực tế là không có cách nào để dân làng biết liệu một quả bom vẫn còn hoạt động hay không, Goring nói.

Một cô gái tạo dáng bên lối vào ngôi nhà của mình bên cạnh quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, ở làng Ban Napia, tỉnh Xieng Khouang, Lào

Một cô gái tạo dáng bên lối vào ngôi nhà của mình bên cạnh quả bom do máy bay của Không quân Mỹ ném xuống trong Chiến tranh Việt Nam, tại ngôi làng Ban Napia, tỉnh Xiengkhouang, Lào. Jorge Silva / REUTERS

MAG có một đường dây nóng khẩn cấp mà dân làng có thể gọi, nhưng nhiều người đã quen với việc tự rà phá bom.

“Chúng tôi sẽ không bao giờ khuyến khích điều đó, nhưng tôi có thể hiểu”, Goring nói. “Bạn làm gì? Bạn tìm thấy nó ở giữa cánh đồng của bạn mà bạn có thể sẽ bắn trúng vào năm tới vì bạn quên chính xác nó ở đâu. Vì vậy, từ quan điểm của họ, sẽ an toàn hơn nếu chuyển nó đến nơi họ không canh tác.”

Những người không chết vì vụ nổ thường bị thương nặng.

Sone đứng dưới hầm trú ẩn được nâng đỡ bởi một cây cột làm từ vỏ ngoài của một quả bom chưa nổ

Một người đàn ông đang đứng dưới hầm trú ẩn được nâng đỡ bởi một cây cột làm từ vỏ ngoài của một quả bom. Được phép của MAG

“I met a woman a couple of years ago. She had an accident selling scrap to a trader. He tried to crack open the bomb, but it exploded and she lost her leg, and her son lost his eyesight,” Goring said.

In 2021, there were 35 bomb-related accidents across Laos involving 66 people — 19 people were killed and 47 people were injured, she added, citing accident data.

“Since clearance work began in the early 1990s, more than 1.7 million bombs have been destroyed by MAG and other organizations in Laos through mine action work,” Goring said.

Tình nguyện viên MAG mang theo thiết bị cần thiết để rà phá bom từ mặt đất

MAG volunteers carrying equipment required to clear bombs from the ground. Courtesy of MAG

MAG phá hủy hầu hết các quả bom tại vị trí của chúng, thay vì chuyển chúng đi nơi khác.

Trước khi rà phá, đội tiến hành khảo sát khu vực để xác định vị trí đặt càng nhiều bom càng tốt. Họ sơ tán người và động vật ra khỏi môi trường xung quanh trước khi tiến hành di dời.

MAG ước tính vẫn cần giải phóng khoảng 1.600 km vuông đất ở Lào.

Trẻ em chơi trong nhà trước một số quả bom lớn chưa nổ

Trẻ em chơi đùa trước một số quả bom lớn chưa nổ. In Pictures Ltd./Corbis qua Getty Images

Các vật liệu nổ tiếp tục hạn chế ngành du lịch của Lào, vốn có thể là động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế nước này.

Mặc dù vẫn còn nhiều việc phải làm nhưng dân làng hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn.

“Rất khó khăn sau chiến tranh và chúng tôi phải sử dụng bất kỳ nguồn lực nào có thể, thậm chí là bom, nhưng có lẽ điều đó bắt đầu thay đổi. Có lẽ các con tôi sẽ là thế hệ cuối cùng phải làm việc với bom”, Seeonchan, một thìa- nhà sản xuất từ ​​Ban Napia, nói với The Guardian .

Reply